Bilgisayara Zarar Verebilecek Unsurlar

Bilgisayarı gerek donanım gerekse içinde bulunan veriler açısından tehdit eden etkenler şunlar olabilir:

• Donanımda meydana gelebilecek arızalar. KiÅŸisel bilgisayarlar için üretilen donanım parçaları belirli bir ömre sahiptir. Özellikle verilerin depolandığı ana parça olan "sabit disk (hard disk)", içinde binlerce devir/dakika ile dönen çok hassas disklerin bulunduÄŸu bir cihazdır. Diskler aynı eski pikaplar gibi, ama bu kez manyetik olarak, vakum içinde dönen bu disklere mikronlarla ölçülebilecek kadar çok yaklaÅŸan ancak deÄŸmeyen kafalarla okunur ve yazılırlar. Dolayısıyla bu hassas cihazlar, en çok çalışırken hareket ettirilmekle, çalışırken ani darbeler almakla zarar görürler. Bir de bunlara üretim sırasında biçilen ömür de eklendiÄŸinde (ki bu da garanti süresinden bir miktar tahmin edilebilir), sabit disklerin gün gelip arıza yapma ve içindeki verileri kaybetme olasılığı göz ardı edilemez bir tehlikedir.
• Elektrik kesinti ve arızaları. Bilgisayar, eÄŸer özel bir koruması yoksa, elektrikte oluÅŸabilecek ani kesintilere karşı son derece hassas olabilir. Tam bir dosya diske yazılıyorken, iÅŸletim sistemi geri planda disk düzenlemesi yaparken ya da bilgisayar açılıp kapanıyorken bilgisayarın aniden elektriÄŸinin kesilmesi sabit diskte büyük veri kayıplarına neden olabilir. Benzer biçimde ani ve büyük voltaj deÄŸiÅŸimleri de bilgisayara ve içindeki verilere zarar verebilir.
• Topraklama sorunu ve statik elektrikten doÄŸan arızalar. Bilgisayarın içinde bulunan çipler, elektronik doÄŸaları gereÄŸi statik elektrik birikmesi ile akan akıma karşı son derece duyarlıdırlar. Özellikle bilgisayara bir donanım takıp çıkarırken bu hassasiyet daha da artar. Benzer ÅŸekilde, binaların elektrik tesisatlarında topraklamanın düzgün yapılmaması sonucunda bilgisayar kasaları ile dış dünya arasında kayda deÄŸer akım akabilecek düzeyde potansiyel farkı oluÅŸabilir ve bu istenmeyen akım da, bilgisayarın monitör, usb, ethernet (aÄŸ), seri/paralel port vb. uçları üzerinden akabilir. Bu ise donanımın arızalanmasına, hatta yanlış zamanda arızlanan donanım yüzünden bazı verilerin de kaybolmasına neden olabilir.
• Aşırı ısınma. Bilgisayarların ömrünü kısaltan etkenlerden biri ve belki de en önemlisi ısınma sorunudur. Ucuz ve bilinçsiz seçilmiÅŸ bilgisayar kasaları, kurallarına uygun takılmamış soÄŸutucu elemanları ve bilgisayarların aşırı yüklenmesi ısınmaya ve buna baÄŸlı geçici ya da kalıcı arızalara yol açabilirler.
• Bilgisayar korsanlarının saldırısı. Her ne ÅŸekilde olursa olsun, hiç bir önlem, Internet ağına baÄŸlı bir bilgisayarı yüzde yüz koruduÄŸu garantisini veremez. Bilgisayar korsanları, ister gerçek kiÅŸi isterse robot olsun, bir açık bulup bilgisayarınıza girebilir veya kullanılmasını engelleyecek ölçüde zarar verebilirler. Belki bilgisayarınız donanımsal olarak zarar görmez, ancak içindeki verileri kaybetmenin maliyeti donanım maliyetini defalarca aÅŸabilir.
• Virüs ve diÄŸer zararlı programlar. Yine aynı öngörü ile, hiç bir antivirüs vb. koruyucu yazılım, bilgisayarınızı yüzde yüz virüs ve diÄŸer zararlılardan koruyacağını iddia edemez. Zaten bu iddia gerçek olsaydı bu durum hem zarar veren hem de koruyan taraf için bir son anlamına gelirdi. Virüsler basit zararlar verip örneÄŸin Spam mail atmak ya da Internet baÄŸlantısını yavaÅŸlatmak gibi aktivitelerde bulunabilecekleri gibi, bilgisayardaki verileri bir daha geri getirilemez ÅŸekilde silebilecek güce de sahip olabilirler.
• Kullanıcı hataları. Kullanıcılar zaman zaman bilinçsiz de olsa gerek donanımsal gerekse yazılımsal anlamda bilgisayara zarar verebilirler. Bir ek donanımın yanlış takılması ya da takılırken yapılan hatalar, yazılımların yanlış yüklenmesi, yanlışlıkla silinen/formatlanan dosyalar/diskler, hatalı yüklenen aygıt sürücüleri ve diÄŸer pek çok davranış kullanıcı hatalarına örnek olabilir.
• Yüklü yazılımların ya da iÅŸletim sisteminin içindeki hatalar. Bazı yazılım paketleri (özellikle kaynağı belirsiz olanlar) kendi bünyelerindeki hatalardan dolayı bilgisayara zarar verebilir, hatta iÅŸletim sistemini kullanılamaz hale getirebilirler. Bu, ilk yükleme sırasında olabileceÄŸi gibi, kullanım sırasında belirli bir iÅŸi yaparken, belirli kombinasyonda iÅŸlerin birlikte yapılmasıyla, baÅŸka uyumsuz programların aynı anda çalışmasıyla ya da yazılım paketini tamamen kaldırırken ortaya çıkabilir. Bazı yazılımların hataları birikmedikçe kendini belli etmez; dolayısıyla bazı hatalar zaman içinde kendini gösterebilir.

Alınması Faydalı Önlemler

Yukarıdaki bilgiler ışığında bir bilgisayar kullanıcısının dikkat etmesi gereken noktalar ve alması gerekli önlemleri şöyle sıralamak mümkündür:

• Verilerinizi daima, periyodik olarak ve üşenmeden yedekleyin.
• Mutlaka bir Kesintisiz Güç Kaynağı (UPS, Uninterruptable Power Supply) ve Aşırı Akım Koruyucu (Surge Protector) kullanın.
• BIOS ayarları ile elektrik kesilip gelince bilgisayarın kendiliÄŸinden açılmamasını saÄŸlayın.Bilgisayarızın BIOS ayarlarından "Elektrik kesildiÄŸi zaman tekrar geldiÄŸinde ne yapması" gerektiÄŸine ait ayarı bulun (bu genellikle "Power on failure" ÅŸeklinde geçer) "son kaldığı durum nasılsa (last state)" maddesi yerine "kapalı kal (off)" maddesini seçin. Bu, ardışık ve sık elektrik kesilmelerinde ve ardarda oluÅŸabilecek dalgalanmalarda bilgisayarın hasar görmesini büyük oranda engelleyecektir.
• Bilgisayara yeni bir donanım takarken prizden çekin, kendinizi topraklayın.
• Bilgisayar çalışırken (USB ve Ethernet dışında) fare, seri port, paralel port, tuÅŸ takımı vs. hiç bir sokete birÅŸey takmayın, çıkarmayın.
• Bilgisayar virüslerinden ve saldırılardan korunma önerileri baÅŸlıklı yazımızda önerilenleri uygulayın.
• Bilgisayar üzerinde tam olarak neyi nasıl yapmak gerektiÄŸinden emin deÄŸilseniz donanımsal veya yazılımsal deÄŸiÅŸikliklere gitmeyin.
• Mümkünse ısınma bilgilerini gösteren ve güncel anakartlarla birlikte verilen yazılımları yükleyin/yükletin ve zaman zaman cihazın iç sıcaklık durumunu kontrol edin.
• Binanızın ve bulunduÄŸunuz odanın prizlerinin topraklamasına dikkat edin.
• Vücudunuzda statik elektrik yüklüyken bilgisayara dokunmamaya çalışın.
• Bilgisayarınızı gereksiz yere açık bırakmayın.
• Bilgisayarınızı kapatırken mutlaka kuralına uygun davranın.
• Bilgisayarınızı açıkken asla hareket ettirmeyin, bulunduÄŸu masayı sarsmayın, titretmeyin.